Veel huiseigenaren dromen van een tuinhuis, overkapping of bijgebouw in de achtertuin. Maar wanneer is zo’n bouwwerk vergunningvrij en wanneer is een vergunning nodig? Onder de Omgevingswet is dit niet altijd even duidelijk. In dit artikel leggen we uit wanneer een tuinhuis vergunningvrij is en wanneer niet en geven we praktische tips voor zowel gemeenten als burgers.
Wanneer is een tuinhuis vergunningvrij?
Volgens artikel 22.27 van het tijdelijk omgevingsplan (onderdeel bruidsschat) is een bouwwerk vergunningvrij als:
- Het geen gebouw is.
- De hoogte niet meer dan 5 meter bedraagt.
- Het volume van een tuinhuis niet groter is dan 30 m³.
- Het niet binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht ligt.
- Het niet in strijd is met het bestemmingsplan.
Als aan deze voorwaarden wordt voldaan, is een tuinhuis in principe vergunningvrij. Let wel: dit geldt alleen voor de omgevingsplanactiviteit. Andere aspecten, zoals de bouwtechnische activiteit, kunnen nog wel vergunningplichtig zijn.
Bouwtechnische activiteit: vergunningplichtig of vergunningvrij?
Volgens artikel 5.1 van de Omgevingswet is het in beginsel verboden om zonder omgevingsvergunning een technische bouwactiviteit te verrichten. Dit betekent dat voor de bouwtechnische aspecten van een tuinhuis, zoals fundering, constructie en veiligheid, vaak een vergunning nodig is.
Echter, er zijn uitzonderingen. Artikel 2.29 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt dat bouwwerken die geen gebouw zijn en een hoogte van maximaal 5 meter hebben, in sommige gevallen bouwtechnisch vergunningvrij kunnen zijn. Dit is afhankelijk van het specifieke geval en de lokale regelgeving.
Jurisprudentie: wat zegt de rechter?
Een recente uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ECLI:NL:RVS:2025:1822) benadrukt dat het niet altijd eenvoudig is om te bepalen of een tuinhuis vergunningvrij is. In deze zaak ging het om de vraag of voldaan was aan de voorwaarden van artikel 2, aanhef onder 3 van Bijlage II van het Besluit omgevingsrecht. De rechter oordeelde dat dit niet het geval was, waardoor het tuinhuis vergunningplichtig werd.
Deze uitspraak toont aan dat het belangrijk is om goed te kijken naar de specifieke omstandigheden en regelgeving voordat je besluit of een tuinhuis vergunningvrij is.
Praktische tips voor gemeenten
- Duidelijke informatievoorziening: zorg voor heldere en toegankelijke informatie over vergunningplicht voor burgers.
- Toepasbare regels: stel toepasbare regels op die eenvoudig te begrijpen zijn en aansluiten bij de praktijk.
- Digitale ondersteuning: maak gebruik van digitale tools, zoals het Omgevingsloket, om het aanvraagproces te vergemakkelijken.
- Opleiding en training: investeer in de opleiding van medewerkers zodat zij burgers goed kunnen adviseren.
Wat kan het Omgevingscentrum betekenen?
Het Omgevingscentrum ondersteunt gemeenten en andere professionals in het fysieke domein bij het toepassen van de Omgevingswet:
- Trainingen en workshops over vergunningvrij bouwen en de Omgevingswet.
- Advies op maat voor procesinrichting en digitale ondersteuning.
- Ondersteuning bij samenwerking tussen gemeente, burgers en andere betrokkenen.
Door deze ondersteuning kunnen gemeenten hun rol effectief invullen en bijdragen aan een vlotte en correcte uitvoering van de Omgevingswet.




