De nieuwe werkwijze ‘Eerder aanvragen’ voor netcapaciteit bij nieuwbouwwoningen gaat op 1 oktober 2026 van start. Daarmee krijgen gemeenten de mogelijkheid om eerder een aanvraag voor netcapaciteit in te dienen, zodat woningbouwprojecten op de wachtlijst van de netbeheerder kunnen worden geplaatst.
Eerder aanvragen netcapaciteit: een start met open eindjes
Toch gaat de start niet zonder onzekerheden. Een belangrijk discussiepunt is de aanbetaling die gemeenten moeten doen bij een aanvraag. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft zich de afgelopen periode ingezet om deze verplichting van tafel te krijgen. Dat is vooralsnog niet gelukt.
Aanbetaling als voorwaarde voor de wachtlijst van de netbeheerder
Netbeheerders hebben bij de uitwerking van ‘Eerder aanvragen’ aangegeven dat gemeenten een aanbetaling moeten doen. Zonder betaling wordt een woningbouwproject niet op de wachtlijst geplaatst. Voor gemeenten betekent dit een nieuwe financiële en administratieve verplichting, terwijl nog niet duidelijk is hoe de uiteindelijke kosten eruitzien. Juist dat zorgt voor onzekerheid bij gemeenten die nu beslissingen moeten nemen over hun woningbouwprojecten. In de zomer van 2026 is daarom afgesproken om een alternatief voor de huidige aanbetalingsregeling uit te werken. De staatssecretaris heeft daarbij toegezegd dat de uiteindelijke aanbetalingskosten niet voor rekening van gemeenten mogen komen.
Facturering aanvragen netcapaciteit uitgesteld tot 2027
Een definitieve alternatieve regeling is er eind september echter nog niet. Tijdens het bestuurlijk overleg van 25 september heeft de VNG daarom opnieuw aangedrongen op duidelijkheid. Die duidelijkheid is er deels gekomen. De staatssecretaris heeft drie belangrijke toezeggingen gedaan:
- er komt een alternatief voor de huidige aanbetalingssystematiek;
- de facturering van aanvragen vanaf 1 oktober 2026 wordt uitgesteld tot 1 oktober 2027;
- gemeenten kunnen de offerte en aanvraag tot 1 oktober 2027 kosteloos annuleren.
Dat geeft gemeenten voorlopig meer ruimte. Tegelijkertijd blijft er een belangrijk vraagteken bestaan: hoe ziet de uiteindelijke financiële regeling eruit?
Wel eerder aanvragen, ondanks de onzekerheid
Voor gemeenten die woningbouw willen realiseren, is timing belangrijk. Een aanvraag indienen betekent dat een project op de wachtlijst kan komen. Niet aanvragen betekent dat die positie mogelijk wordt misgelopen. Daarom adviseert de VNG gemeenten om aanvragen voor woningbouwprojecten tussen 1 en 23 oktober 2026 wel in te dienen. De financiële afwikkeling wordt immers uitgesteld en de aanvraag kan tot 1 oktober 2027 kosteloos worden geannuleerd. Dat maakt ‘Eerder aanvragen’ voorlopig vooral een kwestie van ruimte creëren zonder dat alle financiële consequenties al vaststaan.
Wat betekent dit voor woningbouwprojecten?
De ontwikkeling laat opnieuw zien hoe sterk woningbouw afhankelijk is van de beschikbaarheid van energie-infrastructuur. Een woningbouwplan kan inhoudelijk, ruimtelijk en financieel klaar zijn, maar zonder voldoende netcapaciteit kan realisatie alsnog vertragen. De nieuwe werkwijze biedt gemeenten de mogelijkheid om eerder in het proces capaciteit te claimen. Dat kan helpen om woningbouwprojecten beter te positioneren in de wachtrij. Tegelijkertijd vraagt de tijdelijke aanbetalingsregeling om goede afstemming tussen projectontwikkeling, financiën en de planning van woningbouwprojecten. Voor gemeenten is het daarom belangrijk om de komende periode niet alleen naar de aanvraag zelf te kijken, maar ook naar de financiële consequenties, projectplanning en besluitvorming die ermee samenhangen.
De volgende stap voor netcapaciteit bij woningbouw
Met de start van ‘Eerder aanvragen’ begint dus niet alleen een nieuwe werkwijze, maar ook een nieuwe fase waarin gemeenten, netbeheerders en het Rijk samen moeten uitwerken hoe de financiële kant definitief wordt geregeld. De toezeggingen van het Rijk bieden ruimte om nu aanvragen te doen, maar het echte werk zit in het komende jaar: zorgen dat die tijdelijke oplossing uitmondt in een regeling die voor gemeenten, netbeheerders én woningbouwprojecten werkbaar is. De vraag voor de komende maanden is dan ook: hoe benutten we de ruimte die ‘Eerder aanvragen’ nu biedt, terwijl we tegelijkertijd samen toewerken naar een structurele en uitvoerbare oplossing voor netcapaciteit bij woningbouw?
Veelgestelde vragen over Eerder aanvragen
Wat houdt de nieuwe werkwijze ‘Eerder aanvragen’ in?
Met ‘Eerder aanvragen’ kunnen gemeenten eerder een aanvraag voor netcapaciteit indienen voor nieuwbouwwoningen. Het doel is om woningbouwprojecten eerder op de wachtlijst van de netbeheerder te krijgen, zodat de beschikbare netcapaciteit tijdig kan worden meegenomen in de planning.
Moeten gemeenten een aanbetaling doen voor een aanvraag?
Vooralsnog geldt dat netbeheerders een aanbetaling vragen. Zonder deze betaling wordt het project niet op de wachtlijst geplaatst. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een alternatief voor deze aanbetalingssystematiek. De staatssecretaris heeft toegezegd dat de uiteindelijke aanbetalingskosten niet voor rekening van gemeenten mogen komen.
Wanneer worden de kosten van de aanvraag in rekening gebracht?
De facturering van aanvragen die vanaf 1 oktober 2026 worden ingediend, wordt uitgesteld tot 1 oktober 2027. Daarmee krijgen gemeenten tijd om de verdere uitwerking van de alternatieve regeling af te wachten.
Kan een gemeente een aanvraag nog annuleren?
Ja. Gemeenten kunnen de offerte en aanvraag tot 1 oktober 2027 kosteloos annuleren. Dit geeft gemeenten de mogelijkheid om nu een positie op de wachtlijst te verkrijgen, terwijl de verdere financiële uitwerking nog plaatsvindt.
Waarom is het toch verstandig om nu een aanvraag in te dienen?
De VNG adviseert gemeenten om aanvragen voor woningbouwprojecten tussen 1 en 23 oktober 2026 wel in te dienen. Door tijdig aan te vragen kan een project op de wachtlijst komen. Tegelijkertijd biedt het uitstel van de facturering ruimte om de ontwikkelingen rond de uiteindelijke aanbetalingsregeling af te wachten.
Wat betekent dit voor gemeenten en woningbouwprojecten?
Gemeenten moeten bij nieuwe aanvragen niet alleen kijken naar de technische beschikbaarheid van netcapaciteit, maar ook naar de financiële en organisatorische gevolgen. De komende periode blijft het belangrijk om de aanvraag, projectplanning en financiële besluitvorming goed op elkaar af te stemmen. De definitieve vorm van de aanbetalingsregeling moet nog worden uitgewerkt.




